شکستگی لگن

شکستگی لگن یک آسیب ساختاری جدی در حلقه اسکلتی پایینی تنه است که استخوان های پهن و محافظ آن را درگیر می کند. این عارضه، به ویژه در سالمندان مبتلا به پوکی استخوان، می تواند حتی با ضربه های کم شدت خانگی رخ دهد و به دلیل مجاورت با عروق بزرگ و اندام های درون شکمی، پتانسیل بالایی در ایجاد خونریزی های پنهان و اختلالات ادراری دارد. در ادامه اطلاعاتی درباره علائم و علل شکستگی های لگن، نحوه تشخیص و درمان آن ارائه می شود.

شکستگی لگن چیست؟

شکستگی لگن یک آسیب بسیار جدی در استخوان بندی بدن است. در این حالت، استخوان های پهن و بزرگ ناحیه لگن که شبیه به یک کمربند محافظ در پایین شکم قرار دارند، دچار ترک خوردگی یا شکستگی می شوند. این استخوان ها وظیفه دارند از اندام های حیاتی داخل شکم (مثل مثانه و مجاری ادراری) محافظت کنند.

یک تشخیص مهم: بسیاری از مردم «شکستگی لگن» را با «شکستگی مفصل ران» اشتباه می گیرند. شکستگی مفصل ران مربوط به بخش بالایی استخوان پا است، اما شکستگی لگن دقیقاً مربوط به استخوان های بدنه و حلقه خود لگن است.

با افزایش سن، استخوان های لگن به مرور زمان به قدری ضعیف و شکننده می شوند که گاهی حتی بدون زمین خوردن و صرفاً با فشارهای معمولی روزمره (مثل چرخیدن در تخت یا نشستن) ممکن است دچار شکستگی های پنهان شوند. از سوی دیگر، مصرف همزمان چندین دارو، کاهش بینایی، اختلالات حافظه و ضعیف شدن عضلات، دست به دست هم می دهند تا خطر زمین خوردن سالمندان بیشتر شود.

علائم شکستگی لگن

علائم شکستگی لگن گاهی بسیار فریبنده است و ممکن است با دردهای عضلانی ساده اشتباه گرفته شود. این نشانه ها عبارتند از:

• درد عمیق و مبهم: احساس درد شدید در پایین کمر، باسن، کشاله ران یا جلوی لگن (برخلاف شکستگی ران که درد دقیقاً در برجستگی کناری باسن و ران حس می شود).
• توانایی حرکتی کاذب (علامت فریبنده): در این نوع شکستگی، بیمار ممکن است همچنان بتواند پای خود را تکان دهد یا حتی چند قدم لنگان لنگان راه برود. این موضوع اغلب باعث فریب خوردن همراهان بیمار و تأخیر در مراجعه به پزشک می شود.
• درد شدید هنگام تکان دادن تنه: تشدید فوق العاده درد هنگام نشستن، غلت زدن در تخت یا انداختن وزن بدن روی باسن.
• کبودی های پنهان: بروز تورم و کبودی های وسیع در ناحیه باسن، زیر شکم یا بین پاها که نشان دهنده خونریزی در بافت های داخلی است.
• علائم آسیب به اندام های داخلی: بروز مشکلات ادراری مثل دیدن خون در ادرار، ناتوانی در دفع ادرار یا بی اختیاری، که نشان می دهد لبه های تیز استخوان شکسته به مثانه یا مجاری ادراری آسیب رسانده اند.
• عادی بودن ظاهر پاها: در شکستگی لگن، پای بیمار برخلاف شکستگی ران، کوتاه نمی شود و به سمت بیرون نمی چرخد و ظاهر پا کاملاً طبیعی به نظر می رسد.

علل شکستگی لگن

به طور کلی، دلایل اصلی شکستگی استخوان های لگن را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

ضربه های شدید (در همه سنین): اعمال پدیده های سهمگین فیزیکی مثل تصادف با اتومبیل یا سقوط از ارتفاع زیاد، می تواند در هر سنی باعث شکستگی های چندتایی و بسیار خطرناک در لگن شود.

زمین خوردن های ساده (در سالمندان): در سنین بالا، شکستگی لگن بیشتر در اثر حوادث ساده و کم شدت مثل سر خوردن در حمام یا آشپزخانه رخ می دهد.

پوکی استخوان شدید: در سالمندانی که به پوکی استخوان پیشرفته مبتلا هستند، استخوان لگن به قدری شکننده و پوک می شود که حتی بدون هیچ گونه ضربه یا زمین خوردنی، صرفاً در اثر کارهای عادی روزمره (مثل نشستن و برخاستن یا یک چرخیدن ساده در تخت) استخوان ترک می خورد یا می شکند.

چه عواملی خطر شکستگی لگن را افزایش می دهند؟

احتمال وقوع این آسیب تحت تأثیر مجموعه ای از عوامل فردی، بیماری ها، داروها و سبک زندگی قرار دارد:

۱. سن و جنسیت

سن بالا: با افزایش سن، استخوان ها به طور طبیعی ضعیف تر شده و توده عضلانی بدن کاهش می یابد. از طرفی، ضعیف شدن چشم ها و اختلال در تعادل، ریسک زمین خوردن را در سالمندان دوچندان می کند.

جنسیت (زنان): شیوع این شکستگی در زنان مسن به مراتب بالاتر از مردان است. علت اصلی آن، یائسگی و افت ناگهانی هورمون استروژن است که سرعت پوک شدن استخوان ها را بسیار بالا می برد. البته مردان سالمند نیز با افزایش سن در معرض خطر جدی هستند.

۲. بیماری های مزمن و طولانی مدت

پوکی استخوان: این بیماری خاموش، بافتهای اسفنجی و محکم داخل استخوان های لگن را تخریب کرده و آن ها را مثل چوب خشک، شکننده می کند.

بیماری های غددی: مشکلاتی مثل پرکاری تیروئید باعث می شوند بدن کلسیم بیشتری از استخوان ها برداشت کند و استخوان لگن ضعیف شود.

بیماری های مغز و اعصاب: بیماری هایی که روی حواس و حافظه اثر می گذارند (مانند آلزایمر، دمانس یا زوال عقل و پارکینسون) با برهم زدن تعادل فرد هنگام راه رفتن، خطر سقوط را بالا می برند.

نوسانات فشار و قند خون: افت ناگهانی قند خون یا افت فشار خون هنگام بلند شدن، باعث سرگیجه آنی شده و سالمند را مستعد زمین خوردن می کند.

۳. فاکتورهای دارویی و تغذیه ای

داروهای تضعیف کننده استخوان: مصرف طولانی مدت داروهای کورتونی (مثل قرص پردنیزون) به شدت بافت استخوان های لگن را پوک و ضعیف می کند.

مصرف همزمان چندین دارو: استفاده همزمان از داروهای خواب آور، آرام بخش ها، مسکن های قوی و قرص های مدر (ادرارآور)، باعث منگی، خواب آلودگی و سرگیجه در طول روز شده و علت اصلی زمین خوردن سالمندان است.

سوءتغذیه و لاغری مفرط: عدم دریافت کافی کلسیم و کمبود ویتامین D باعث می شود استخوان ها نتوانند خود را بازسازی کنند. همچنین، کمبود وزن شدید در سالمندان، سرعت تحلیل رفتن استخوان لگن را بیشتر می کند.

۴. سبک زندگی و عادات روزمره

کم تحرکی و خانه نشینی: نداشتن فعالیت بدنی باعث ضعیف شدن عضلاتی می شود که از لگن محافظت می کنند. راه نرفتن باعث می شود استخوان ها مواد معدنی خود را از دست بدهند.

دخانیات و الکل: مصرف سیگار جلو جذب درست کلسیم را در بدن می گیرد. مصرف الکل نیز علاوه بر ضعیف کردن بافت استخوان، بخش تعادلی مغز را مختل کرده و احتمال زمین خوردن را به شدت بالا می برد.

عوارض ناشی از شکستگی لگن

شکستگی لگن یک آسیب ساده نیست، بلکه شروع یک زنجیره از مشکلات است که استقلال فردی بیمار را به شدت کاهش می دهد و حتی می تواند جان سالمندان را به خطر بیندازد. اگر این عارضه به درستی مدیریت نشود و بیمار برای مدتی طولانی زمین گیر بماند، عوارض خطرناک زیر پدیدار خواهند شد:

خونریزی های داخلی پنهان: از آنجا که رگ های خونی بسیار بزرگی از درون حلقه لگن عبور می کنند، شکستگی این استخوان ها می تواند باعث خونریزی های وسیع و مخفی در پشت شکم شود که خطر افت شدید و ناگهانی فشار خون و شوک را به همراه دارد.

لخته شدن خون (آمبولی): استراحت طولانی مدت و تکان نخوردن بیمار در تخت، باعث سفت شدن و لخته شدن خون در سیاهرگ های عمقی پا و لگن می شود. حرکت این لخته ها به سمت ریه بسیار مرگبار است.

زخم بستر: تخریب بافت پوست و گوشت به دلیل فشار مداوم و سنگین وزن بدن بر روی تخت، مخصوصاً در ناحیه استخوان دنبالچه و پشت لگن.

ذات الریه (عفونت ریه): وقتی فرد سالمند برای مدتی طولانی به پشت در تخت دراز می کشد، ریه ها به خوبی باز و بسته نمی شوند. این موضوع باعث تجمع ترشحات، باکتری ها و بروز عفونت حاد ریه می شود.

عفونت های ادراری شدید: ناشی از باقی ماندن ادرار در مثانه به دلیل بی حرکتی، یا استفاده ناگزیر و طولانی مدت از سوند ادراری که مسیر ورود میکروب ها را باز می کند.

خطر مرگ: برآیند تمام این عوارض سیستمیک به همراه ضعیف شدن شدید قوای بدنی، متأسفانه می تواند در سال اول پس از آسیب، منجر به مرگ بیمار شود.

پیشگیری از بروز شکستگی لگن

داشتن سبک زندگی سالم در جوانی و درمان جدی و به موقع پوکی استخوان در سنین بالا، خطر این آسیب را به شدت کاهش می دهد. اقدامات زیر برای جلوگیری از زمین خوردن و حفظ سلامت استخوان ها موثر است:

۱. تغذیه و درمان پوکی استخوان

تأمین ریزمغذی های اساسی (مثل کلسیم و ویتامین D) تحت نظر پزشک برای حفظ بافت داخلی استخوان لگن حیاتی است. همچنین انجام منظم تست سنجش تراکم استخوان و مصرف دقیق داروهای ضد پوکی استخوان تجویز شده توسط پزشک، استخوان های بدن از جمله لگن را محکم می کند.

۲. ورزش و تمرینات تعادلی

تقویت عضلات شکم و کمر: انجام ورزش های ملایم برای تقویت عضلات دور شکم، پایین کمر و اطراف لگن؛ این عضلات مانند یک گن و ضربه گیر طبیعی از استخوان های لگن محافظت می کنند.

تمرینات حفظ تعادل: انجام ورزش های مهارتی تعادلی (مثل ورزش تای چی) که با افزایش سن، سیستم تعادل بدن را قوی نگه می دارند و احتمال تلوتلو خوردن و واژگون شدن فرد را کاهش می دهند.

۳. اصلاح عادات و بررسی داروها

قطع کامل مصرف سیگار و دخانیات (که مانع جذب کلسیم می شوند) و بازبینی منظم تمام قرص های مصرفی توسط پزشک. این کار برای تعویض یا تغییر دوز داروهایی است که باعث منگی، خواب آلودگی یا سرگیجه های ناگهانی در سالمند می شوند.

۴. ایمن سازی محیط خانه (بسیار مهم)

جمع آوری فرش ها، قالیچه های سبک و پادری های لغزنده از کف اتاق ها و هال.

نصب دستگیره های محکم افقی و عمودی روی دیوارها، مخصوصاً در مسیر حرکت، داخل حمام و دستشویی.

تأمین نور کافی و روشن نگه داشتن دائم راهروها و مسیرهای عبور در شب تا سالمند برای رفتن به دستشویی در تاریکی قدم برندارد.

۵. استفاده از وسایل حرکتی و محافظ لگن

ابزارهای کمکی استاندارد: استفاده داوطلبانه و درست از واکرهای چهارپایه برای حفظ تعادل و پایداری بدن هنگام راه رفتن.

شورت های محافظ لگن (Hip Protectors): استفاده از لباس های زیر مخصوص که در طرفین آن ها پدهای ضربه گیر تعبیه شده است. این پدها در صورت زمین خوردن سالمند، ضربه را به خود جذب کرده و مانع از انتقال نیرو به استخوان و شکستن لگن می شوند.

تشخیص شکستگی لگن

پزشک متخصص در اولین برخورد، ابتدا به نحوه زمین خوردن یا ضربه ای که به بیمار وارد شده نگاه می کند. سپس پایدار بودن استخوان های لگن، میزان درد هنگام تکان دادن پاها و علائم حیاتی بیمار (مثل فشار خون و نبض) را بررسی می کند تا مطمئن شود خونریزی داخلی خطرناکی رخ نداده است. برای تشخیص دقیق، از ابزارهای زیر استفاده می شود:

• رادیوگرافی ساده: اولین قدم تشخیصی است که از زاویه های مختلف لگن گرفته می شود. اما یک نکته مهم وجود دارد؛ در افراد سالمند، این عکس ممکن است ترک های ظریف و بدون جابجایی را اصلاً نشان ندهد.
• سی تی اسکن (CT Scan): ابزاری بسیار دقیق است که تصویر کاملی از استخوان های حلقه لگن به پزشک می دهد و اگر آسیب پیچیده ای در استخوان ها یا اندام های داخل شکم رخ داده باشد، آن را به وضوح برملا می کند.
• ام آر آی (MRI): بهترین و دقیق ترین روش برای پیدا کردن شکستگی های مخفی و پنهان لگن در سالمندان است. این دستگاه می تواند تورم و التهاب داخل مغز استخوان را، حتی اگر عکس رادیوگرافی معمولی کاملاً سالم باشد، به وضوح نشان دهد.

استخوان های لگن معمولاً از کجا می شکنند؟

بیشتر شکستگی های لگن در ساختار حلقه مانند آن و در یکی از سه ناحیه زیر اتفاق می افتند:

۱. استخوان های جلوی لگن: استخوان های ظریف و پل مانندی هستند که در جلوی شکم و بالای اندام تناسلی قرار دارند. این ناحیه شایع ترین محل شکستگی در سالمندان بر اثر زمین خوردن های ساده است.

۲. استخوان تخت پشت لگن (دنبالچه بزرگ): استخوان مثلثی شکلی است که در انتهای ستون فقرات و پشت حلقه لگن قرار دارد. این استخوان پایه بدن است و به دلیل تحمل وزن تنه، مستعد ترک های پنهانی ناشی از پوکی استخوان است.

۳. کاسه مفصل ران: بخش گود و کاسه ای شکلی در استخوان لگن است که سرِ استخوان پا درون آن می نشیند. شکستگی در این ناحیه، مستقیماً سطح مفصل را درگیر می کند و راه رفتن را بسیار سخت می سازد.

درمان شکستگی لگن

درمان شکستگی لگن در افراد مسن بر سه پایه استوار است: آرام کردن درد، بازگرداندن ثبات به استخوان ها و راه انداختن سریع بیمار. هدف اصلی این است که از خوابیدن طولانی مدت بیمار در تخت جلوگيری شود. روش های درمان به دو دسته کلی تقسیم می شوند:

۱. درمان های بدون نیاز به جراحی (مراقبت محافظه کارانه)

برخلاف شکستگی ران که تقریباً همیشه نیاز به جراحی دارد، گروهی از شکستگی های لگن در سالمندان نیازی به اتاق عمل ندارند. این روش شامل استراحت نسبی و کوتاه، کنترل شدید درد با مسکن های ایمن، مصرف داروهای ضد لخته شدن خون و شروع راه رفتن با واکر (بدون انداختن وزن کامل روی پاها) ظرف چند روز اول است. در این بیماری، استراحت مطلق و بلند نشدن از تخت کاملاً ممنوع و خطرناک است.

۲. درمان های جراحی

اگر شکستگی ناپایدار باشد، استخوان ها جابجا شده باشند یا خونریزی شدیدی رخ داده باشد، جراحی برای نجات جان بیمار لازم است:

• فیکس کننده های بیرونی (خارجی): استفاده از پین ها و میله های فلزی بیرون از بدن که در شرایط اورژانسی برای محکم کردن سریع لگن و بند آوردن خونریزی های بزرگ به کار می روند.
• پیچ گذاری با شکاف کوچک: فیکس کردن استخوان ها با فرستادن پیچ های مخصوص از روی پوست و تحت هدایت رادیوگرافی زنده، بدون نیاز به باز کردن و شکافتن وسیع گوشت و بافت بدن.
• تزریق سیمان استخوانی (ساکروپلاستی): در شکستگی های بسیار دردناک استخوان پشت لگن، جراح یک ماده پلیمری مخصوص ارتوپدی (که مانند یک چسب فوق العاده قوی و سریع عمل می کند) را به صورت خمیر به داخل بافت پوک و ترک خورده استخوان تزریق می کند. این ماده ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه درون استخوان کاملاً سفت و سنگ می شود. این کار با پر کردن فضاهای خالی، استخوان را از درون محکم کرده و مانند یک گچ داخلی عمل می کند که درد شدید بیمار را ظرف چند ساعت برطرف می سازد تا سالمند بتواند دوباره بنشیند و حرکت کند.

بازتوانی: فیزیوتراپی و کاردرمانی

فیزیوتراپی (حفظ قدرت عضلات و جریان خون): تمرینات ملایم بدنی، انقباض های ایستا و حرکت دادن مچ پاها از همان روزهای اول در تخت شروع می شود. هدف از این کار، به جریان انداختن خون در رگ ها برای جلوگیری از لخته شدن خون در پاها و همچنین حفظ توده و قدرت عضلات شکم، کمر و ران است تا در اثر بی حرکتی تحلیل نروند و توان ایستادن بیمار حفظ شود.

کاردرمانی (بازگشت به زندگی مستقل و ایمن): متخصص کاردرمانی به بیمار و مراقبان او یاد می دهد که چطور کارهای روزمره را بدون آسیب به لگن انجام دهند. این آموزش ها شامل روش های ایمن جابجایی (مانند چرخیدن در تخت، بلند شدن و انتقال از تخت به روی صندلی یا ویلچر بدون چرخاندن و فشار آوردن به لگن) و نحوه استفاده صحیح از ابزارهای کمکی در حمام و توالت است تا روند بهبودی سریع تر طی شده و بیمار استقلال فردی خود را دوباره به دست آورد.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

برای درمان و پیگیری این آسیب، شما با یک تیم ارتوپدی و جراح مفاصل و لگن در ارتباط خواهید بود.

از پزشک چه انتظاری می رود

پزشک برای تصمیم گیری درست درباره جراحی یا درمان خانگی، ممکن است سوالات زیر را از شما یا همراهانتان بپرسد:

• بیمار چطور زمین خورده یا ضربه به چه صورت بوده است؟ آیا بعد از حادثه توانسته حتی چند قدم راه برود؟
• درد دقیقاً در کدام ناحیه (کمر، باسن یا جلوی لگن) شدیدتر است؟
• آیا بیمار در پاهای خود احساس بی حسی، گزگز، سوزن سوزن شدن یا افت قدرت حرکتی دارد؟
• آیا مشکلی در ادرار کردن پیش آمده یا تغییر رنگ و خون در ادرار دیده شده است؟
• آخرین تست سنجش تراکم استخوان بیمار چه زمانی بوده و چه داروهایی برای پوکی استخوان مصرف می کند؟
• لیست دقیق داروهای روزانه بیمار چیست؟ (به ویژه داروهای رقیق کننده خون مثل وارفارین یا آسپیرین، و داروهای اعصاب و خواب آور).
• وضعیت راه رفتن و توانایی بیمار قبل از این حادثه چطور بوده و شرایط مراقبت از او در خانه چگونه است؟