اپی گلوتیت (التهاب اپی گلوت)

اپی گلوتیت به التهاب و تورم حاد غضروف اپی گلوت (دریچه ای که نای را هنگام بلع می پوشاند) گفته می شود. این تورم می تواند به سرعت راه هوایی را مسدود کرده و منجر به خفگی شود؛ به همین دلیل در طب اورژانس، این بیماری یک فوریت محسوب می شود که باید قبل از هر اقدامی، ثبات تنفسی بیمار بازگردد. در ادامه اطلاعاتی درباره علائم و علل بروز اپی گلوتیت، نحوه تشخیص و درمان آن ارائه می شود.

اپی گلوتیت چیست؟

اپی گلوتیت یک بیماری به شدت خطرناک و تهدیدکننده حیات است که در اثر تورم اپی گلوت ایجاد می شود. اپی گلوت در واقع یک درپوش غضروفی در ابتدای نای است که وظیفه دارد از ورود غذا به مجاری تنفسی جلوگیری کند. هنگامی که این بخش دچار التهاب و تورم می شود، مسیر جریان هوا به سمت ریه ها مسدود می گردد که این وضعیت می تواند منجر به مرگ شود. عوامل مختلفی از جمله عفونت های باکتریایی، آسیب های مستقیم فیزیکی به گلو و یا سوختگی ناشی از نوشیدن مایعات داغ می توانند عامل این تورم باشند. در گذشته، اصلی ترین علت ابتلای کودکان به این بیماری، باکتری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع ب (Hib) بود؛ همان عاملی که باعث ذات الریه و مننژیت نیز می شود. اگرچه امروزه به دلیل واکسیناسیون روتین نوزادان، تعداد وقوع این بیماری بسیار کم شده، اما اپی گلوتیت همچنان در هر سنی می تواند رخ دهد و یک فوریت جدی پزشکی محسوب می شود که نیازمند درمان فوری برای جلوگیری از عوارض مرگبار است.

علائم اپی گلوتیت

علائم در کودکان

در کودکان، علائم و نشانه های اپی گلوتیت ممکن است در عرض چند ساعت ایجاد شود، که شامل:

• تب: شروع ناگهانی دمای بالای بدن.
• گلودرد شدید: دردی که مانع از بلع عادی می شود.
• استریدور: صدای غیرطبیعی، گرفته و خشن هنگام نفس کشیدن (دم).
• بلع سخت و دردناک: که باعث می شود کودک از خوردن و آشامیدن امتناع کند.
• ترشح بالای آب دهان: به دلیل ناتوانی یا درد در بلع بزاق.
• رفتار مضطرب و بی قرار: بی تابی ناشی از تنگی نفس.
• پوزیشن نشستن خاص: کودک تمایل دارد صاف بنشیند یا برای باز کردن راه هوایی، کمی به جلو خم شود.

علائم در بزرگسالان

برای بزرگسالان، علائم و نشانه ها آهسته تر و در طی روزها به جای چند ساعت ایجاد می شوند. علائم و نشانه ها شامل موارد زیر است:

• گلودرد بسیار شدید و تب: علائم اولیه که مشابه سرماخوردگی شدید به نظر می رسد.
• صدای خفه یا خشن: تغییر در کیفیت صدا به دلیل تورم مجاری.
• استریدور: صدای بلند تنفسی هنگام ورود هوا به ریه ها.
• مشکل در تنفس: احساس خفگی یا تنگی نفس واضح.
• مشکل در بلعیدن و ترشح بزاق: ناتوانی در قورت دادن تف به دلیل التهاب گلو.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اپی گلوتیت یک مورد اورژانس واقعی است. اگر فردی ناگهان در تنفس یا بلع دچار مشکل شد، باید سریعاً با اورژانس تماس گرفته یا به نزدیک ترین بخش فوریت های پزشکی مراجعه کرد.

در این شرایط، سعی کنید فرد را در وضعیت نشسته و صاف نگه دارید و او را از حرف زدن باز دارید، زیرا این وضعیت به باز ماندن راه هوایی کمک می کند. نکته بسیار حیاتی این است که به هیچ وجه سعی نکنید خودتان گلوی فرد را برای معاینه بررسی کنید یا وسیله ای داخل دهان او ببرید؛ این کار می تواند باعث تحریک بیشتر و انسداد کامل و ناگهانی مجرای تنفسی شود که بسیار خطرناک است.

علل ابتلا به اپی گلوتیت

این بیماری به طور کلی بر اثر دو عامل اصلی عفونت یا جراحت و آسیب فیزیکی ایجاد می شود:

عوامل عفونی (باکتری ها و ویروس ها):

باکتری Hib: در گذشته شایع ترین علت (به ویژه در کودکان) عفونت با هموفیلوس آنفلوآنزا نوع ب بود. این باکتری از طریق قطرات تنفسی سرفه و عطسه پخش می شود.

استرپتوکوک پنومونیه (پنوموکوک): عامل دیگری که می تواند علاوه بر اپی گلوتیت، باعث مننژیت و ذات الریه شود.

استرپتوکوک های گروه های A، B و C: باکتری هایی که عامل گلودردهای چرکی و عفونت های خونی هستند.

استافیلوکوکوس اورئوس: عاملی که می تواند باعث عفونت های پوستی شدید و سندرم شوک سمی شود.

جراحت و آسیب های فیزیکی:

ضربه مستقیم: هرگونه آسیب فیزیکی یا ضربه شدید به ناحیه گلو.

سوختگی حرارتی: نوشیدن مایعات بسیار داغ که منجر به سوختن و تورم فوری اپی گلوت شود.

سوختگی شیمیایی: بلعیدن مواد شیمیایی و سوزاننده که باعث التهاب شدید بافت گلو می شود.

اجسام خارجی: قورت دادن اشیایی که به بافت گلو آسیب می زنند.

مواد مخدر: استفاده از مواد خاصی مانند کراک کوکائین که بخارات یا ترکیبات آن ها باعث التهاب مجاری می شود.

عوامل خطرساز (ریسک فاکتورها)

برخی فاکتورها احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند که عبارتند از:

• جنسیت: تحقیقات نشان می دهد که مردان بیش از زنان در معرض ابتلا به اپی گلوتیت می شوند.
• سیستم ایمنی ضعیف: افرادی که به دلیل بیماری یا مصرف داروهای خاص دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند، در برابر عفونت های باکتریایی منجر به اپی گلوتیت بسیار آسیب پذیرتر می باشند.
• واکسیناسیون ناقص: نادیده گرفتن یا تأخیر در تزریق واکسن Hib باعث می شود کودک در برابر این باکتری بی دفاع مانده و خطر ابتلا به این وضعیت مرگبار به شدت افزایش یابد.

عوارض بیماری

بیماری اپی گلوتیت در صورت عدم درمان سریع می تواند منجر به پیامدهای جبران ناپذیری شود. مهم ترین عارضه این بیماری، نارسایی تنفسی است. از آنجا که اپی گلوت به عنوان درپوشی برای محافظت از نای عمل می کند، تورم آن بر اثر عفونت یا آسیب فیزیکی باعث باریک شدن راه هوایی می شود. در صورت انسداد کامل، سطح اکسیژن خون به شدت افت کرده و میزان دی اکسید کربن به شکل خطرناکی بالا می رود که این وضعیت یک فوریت پزشکی مرگبار است. علاوه بر این، گسترش عفونت نیز یک ریسک جدی محسوب می شود؛ باکتری هایی که عامل اصلی التهاب اپی گلوت هستند، می توانند به سایر نقاط بدن سرایت کرده و باعث بیماری های ثانویه و خطرناکی نظیر ذات الریه (پنومونی)، مننژیت یا عفونت منتشر در جریان خون (سپتی سمی) شوند.

پیشگیری از بروز اپی گلوتیت

واکسن Hib

ایمن سازی با واکسن Hib یک راه موثر برای جلوگیری از اپی گلوتیت ناشی از Hib است. در ایالات متحده، کودکان معمولاً واکسن را در سه یا چهار دوز دریافت می کنند:

• در 2 ماهگی
• در 4 ماهگی
• در 6 ماهگی اگر به کودک واکسن چهارگانه داده می شود
• در 12 تا 15 ماهگی

واکسن Hib به طور کلی به کودکان بزرگتر از 5 سال یا بزرگسالان داده نمی شود زیرا احتمال ابتلا به عفونت Hib در آنها کمتر است. اما مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری، این واکسن را برای کودکان بزرگتر و بزرگسالانی که سیستم ایمنی آنها به دلیل موارد زیر ضعیف شده است، توصیه می کند:

• بیماری سلول داسی شکل
• HIV/AIDS
• برداشتن طحال
• شیمی درمانی
• داروهایی برای جلوگیری از رد پیوند عضو یا مغز استخوان

عوارض جانبی واکسن

مانند هر فرآورده پزشکی دیگر، واکسن Hib نیز ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد. واکنش های آلرژیک شدید بسیار نادر هستند اما در صورت وقوع، طی چند دقیقه یا چند ساعت پس از تزریق با علائمی نظیر مشکل در تنفس، خس خس سینه، کهیر، ضعف عمومی، ضربان قلب سریع یا سرگیجه ظاهر می شوند که نیازمند مداخله فوری پزشکی هستند. از سوی دیگر، عوارض جانبی خفیف شایع تر بوده و معمولاً شامل قرمزی، احساس گرما، تورم یا درد در محل تزریق و گاهی تب خفیف است.

اقدامات بهداشت عمومی

باید توجه داشت که واکسن Hib علی رغم کارایی بالا، تضمین صددرصدی ایجاد نمی کند؛ زیرا میکروب های دیگری نیز می توانند باعث اپی گلوتیت شوند و حتی کودکان واکسینه شده نیز ممکن است در معرض خطر باشند. به همین دلیل رعایت اقدامات احتیاطی زیر در کنار واکسیناسیون ضروری است:

• از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی و بهداشتی خودداری کنید.
• دستان خود را به طور مرتب و صحیح با آب و صابون بشویید.
• در صورت عدم دسترسی به آب و صابون، حتماً از ضدعفونی کننده های دست بر پایه الکل استفاده نمایید.

تشخیص اپی گلوتیت (التهاب اپی گلوت)

در مواجهه با فرد مشکوک به اپی گلوتیت، اولین اولویت تیم پزشکی نه آزمایش های جانبی، بلکه اطمینان از باز بودن راه هوایی و عبور اکسیژن کافی است. پزشک به صورت مداوم تنفس و سطح اشباع اکسیژن خون را کنترل می کند؛ چرا که اگر این سطح به شدت کاهش یابد، بیمار بلافاصله به کمک تنفسی نیاز خواهد داشت. پس از پایداری وضعیت تنفسی، آزمایش های تکمیلی انجام می شود:

معاینه گلو: پزشک با استفاده از یک لوله انعطاف پذیر مجهز به فیبر نوری، داخل گلو را معاینه می کند تا علت دقیق علائم را شناسایی کند. معمولاً از بی حس کننده موضعی برای کاهش ناراحتی بیمار در حین این اقدام استفاده می شود.

تصویربرداری رادیوگرافی: عکس برداری از گردن یا قفسه سینه می تواند تورم اپی گلوت را نشان دهد. در تصاویر رادیولوژی، اپی گلوتِ بزرگ شده معمولاً شکلی شبیه به اثر انگشت شست در ناحیه گردن ایجاد می کند. برای کودکان، به دلیل خطر ایست تنفسی ناگهانی، این اسکن ها غالباً در کنار تخت بیمار انجام می شود.

آزمایش خون و کشت باکتری: پزشک با استفاده از سواب پنبه ای، نمونه ای از بافت اپی گلوت را برای بررسی وجود باکتری هایی مثل Hib برمی دارد. همچنین کشت خون برای شناسایی باکتریمی (عفونت شدید جریان خون) که اغلب با اپی گلوتیت همراه است، انجام می گیرد.

درمان اپی گلوتیت

درمان اپی گلوتیت ابتدا شامل اطمینان از تنفس مناسب و سپس درمان هر گونه عفونت زمینه ای می باشد.

کمک به تنفس (اقدام اول)

بسته به شدت انسداد، از روش های مختلفی برای رساندن هوا به ریه ها استفاده می شود. ساده ترین روش استفاده از ماسک اکسیژن است. در موارد جدی تر، پزشک اقدام به لوله گذاری (انتوباسیون) می کند؛ یعنی لوله ای را از طریق بینی یا دهان وارد نای می کند که ممکن است تا چندین روز (تا زمان کاهش تورم) در جای خود باقی بماند. در شرایط بحرانی که راه هوایی کاملاً مسدود شده و روش های قبلی شکست بخورند، پزشک از روش کریکوتیروئیدوتومی سوزنی استفاده می کند. در این روش، یک سوزن مستقیماً از ناحیه غضروف گلو وارد نای می شود تا با دور زدن حنجره، هوا فوراً به ریه ها برسد.

درمان عفونت

اگر علت بیماری عفونی باشد، بیمار بلافاصله آنتی بیوتیک های داخل وریدی دریافت می کند. در ابتدا یک آنتی بیوتیک وسیع الطیف برای مقابله سریع با طیف وسیعی از باکتری ها تجویز می شود. پس از مشخص شدن نتایج آزمایش کشت و شناسایی دقیق نوع باکتری، پزشک دارو را به یک آنتی بیوتیک هدفمندتر تغییر می دهد تا اثربخشی درمان به حداکثر برسد.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

باید به یاد داشت که اپی گلوتیت یک فوریت پزشکی است و زمانی برای تعیین وقت قبلی یا قرار ملاقات با پزشک وجود ندارد. اولین برخورد درمانی شما با پزشکان بخش اورژانس خواهد بود. سرعت عمل در رساندن بیمار به مراکز درمانی، تعیین کننده ترین فاکتور در جلوگیری از عوارض دائمی یا مرگبار است.