۵ عارضه جانبی پروبیوتیک ها | آنچه باید قبل از مصرف بدانید

پروبیوتیک ها باکتری ها و مخمرهای زنده ای هستند که در صورت مصرف به مقدار کافی، مزایای سلامتی قابل توجهی از جمله کاهش خطر عفونت ها، بهبود عملکرد دستگاه گوارش و حتی کاهش احتمال ابتلا به برخی بیماری های مزمن را به همراه دارند. این میکروارگانیسم های مفید را می توان هم از طریق مکمل های دارویی و هم به طور طبیعی از غذاهای تخمیرشده مانند ماست، کفیر، کلم ترش، کیمچی و کامبوجا دریافت کرد.

با وجود تمام این فواید اثبات شده، پروبیوتیک ها می توانند عوارض جانبی نیز داشته باشند. اگرچه بیشتر این عوارض جزئی بوده و تنها درصد کمی از جامعه را تحت تأثیر قرار می دهند، اما افرادی که دارای بیماری های جدی یا سیستم ایمنی ضعیف هستند، ممکن است عوارض شدیدتری را تجربه کنند. در ادامه، رایج ترین عوارض جانبی پروبیوتیک ها و راه های کاهش آن ها به طور دقیق بررسی شده است.

۵ عارضه جانبی پروبیوتیک: آنچه باید قبل از مصرف بدانید

۱. پروبیوتیک ها ممکن است علائم گوارشی ناخوشایند ایجاد کنند

در حالی که بیشتر افراد هنگام مصرف پروبیوتیک ها هیچ عارضه جانبی خاصی را تجربه نمی کنند، شایع ترین واکنش گزارش شده به مکمل های پروبیوتیک با پایه باکتریایی، افزایش موقت نفخ و گاز شکمی است. از سوی دیگر، افرادی که از پروبیوتیک های با پایه مخمری استفاده می کنند، ممکن است دچار یبوست و افزایش تشنگی شوند.

علت و راهکار: دلیل دقیق بروز این عوارض در برخی افراد هنوز مشخص نیست، اما این نشانه ها معمولاً پس از چند هفته استفاده مداوم خود به خود از بین می روند. برای کاهش احتمال بروز این مشکل، بهترین روش این است که مصرف پروبیوتیک ها را با دوز کم شروع کرده و به تدریج طی چند هفته، دوز را به مقدار کامل افزایش دهید تا بدن فرصت سازگاری پیدا کند. در صورتی که نفخ، گاز یا هر عارضه دیگری بیش از چند هفته ادامه یافت، باید مصرف فرآورده را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنید.

خلاصه
برخی افراد در ابتدای مصرف پروبیوتیک ها ممکن است افزایش گاز، نفخ، یبوست یا تشنگی را تجربه کنند. این عوارض جانبی معمولاً ظرف چند هفته از بین می روند.

۲. آمین های موجود در غذاهای پروبیوتیک ممکن است باعث سردرد شوند

برخی از غذاهای تخمیرشده و غنی از پروبیوتیک مانند ماست، کلم ترش و کیمچی، به طور طبیعی حاوی «آمین های بیوژنیک» هستند. آمین های بیوژنیک (مانند هیستامین، تیرامین، تریپتامین و فنیل اتیل آمین) موادی هستند که هنگام تخمیر شدن غذاهای پروتئینی توسط باکتری ها تشکیل می شوند.

این آمین ها می توانند سیستم عصبی مرکزی را تحریک کرده، جریان خون را افزایش یا کاهش دهند و در افراد حساس، باعث بروز سردرد یا میگرن شوند. در حوزه پژوهشی، نتایج تا حدودی متناقض است؛ مطالعه ای نشان داده است که رژیم های غذایی کم هیستامین باعث کاهش سردرد در ۷۵ درصد از شرکت کنندگان شده است، در حالی که یک بررسی جامع از ۱۰ مطالعه کنترل شده، هیچ اثر معنی داری از آمین های غذایی بر سردرد پیدا نکرده است.

راهکار: یادداشت برداری دقیق از غذاهای مصرفی روزانه و علائم سردرد می تواند به شما کمک کند تا مشخص کنید آیا غذاهای تخمیرشده برای شما مشکل ساز هستند یا خیر. اگر مشخص شد که این غذاها عامل محرک هستند، مصرف مکمل های پروبیوتیک استاندارد به جای مواد غذایی تخمیرشده، انتخاب بهتری خواهد بود.

خلاصه
غذاهای تخمیرشده و غنی از پروبیوتیک به طور طبیعی حاوی آمین هستند. برخی افراد ممکن است پس از مصرف این غذاها دچار سردرد شوند و بهتر است به جای آن، مکمل های پروبیوتیک را انتخاب کنند.

۳. برخی سویه ها می توانند سطح هیستامین را افزایش دهند

برخی از سویه های باکتریایی که در ساخت مکمل های پروبیوتیک به کار می روند، قادرند درون دستگاه گوارش انسان هیستامین تولید کنند. هیستامین مولکولی است که سیستم ایمنی در واکنش به تهدیدات ترشح می کند و باعث گشاد شدن و افزایش نفوذپذیری رگ ها می شود تا سلول های ایمنی به بافت آسیب دیده برسند. این فرآیند منجر به قرمزی، تورم و بروز علائم آلرژیک مانند خارش، آبریزش چشم و بینی یا دشواری در تنفس می شود.

در حالت طبیعی، هیستامین تولیدشده در گوارش توسط آنزیمی به نام دی آمین اکسیداز (DAO) تجزیه می شود تا از تجمع آن جلوگیری شود. اما افراد مبتلا به «عدم تحمل هیستامین»، به دلیل تولید ناکافی این آنزیم، در تجزیه آن مشکل دارند. در نتیجه، هیستامین اضافی جذب جریان خون شده و علائمی مشابه واکنش آلرژیک ایجاد می کند.

راهکار: افراد دارای عدم تحمل هیستامین باید از مصرف غذاهای حاوی هیستامین بالا خودداری کنند. منطقی است که این افراد مکمل هایی را انتخاب کنند که فاقد باکتری های تولیدکننده هیستامین باشند، اگرچه هنوز تحقیقات کافی در این زمینه خاص انجام نشده است. برخی از سویه های پروبیوتیکی که هیستامین تولید می کنند عبارتند از:

لاکتوباسیلوس بوخنری (Lactobacillus buchneri)
لاکتوباسیلوس هلوتیکوس (Lactobacillus helveticus)
لاکتوباسیلوس هیلگارد (Lactobacillus hilgardii)
استرپتوکوکوس ترموفیلوس (Streptococcus thermophilus)

خلاصه
برخی پروبیوتیک ها می توانند در دستگاه گوارش هیستامین تولید کنند. افرادی که دچار عدم تحمل هیستامین هستند، بهتر است از مصرف این سویه های باکتریایی خودداری کنند.

۴. برخی مواد تشکیل دهنده ممکن است واکنش های نامطلوب ایجاد کنند

افرادی که به آلرژی یا عدم تحمل غذایی مبتلا هستند، باید برچسب ترکیبات مکمل های پروبیوتیک را با دقت مطالعه کنند؛ زیرا این محصولات ممکن است حاوی مواد جانبی محرک باشند:

آلرژن های شایع: برخی مکمل ها حاوی ترکیبات آلرژن (آلرژی زایی) مثل لبنیات، تخم مرغ یا سویا هستند که می توانند واکنش آلرژیک ایجاد کنند و باید به شدت از آن ها پرهیز شود. همچنین افرادی که به مخمر حساسیت دارند، نباید از پروبیوتیک های مبتنی بر مخمر استفاده کنند و باید سویه های باکتریایی را جایگزین کنند.

لاکتوز: قند شیر در بسیاری از مکمل ها به عنوان ماده جانبی به کار می رود. با اینکه مطالعات نشان می دهند اکثر افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز می توانند تا ۴۰۰ میلی گرم لاکتوز را در داروها یا مکمل ها تحمل کنند، اما گزارش هایی از بروز نفخ و گاز ناخوشایند در درصد کمی از این افراد وجود دارد که نیازمند انتخاب محصولات بدون لاکتوز (Lactose-free) است.

پری بیوتیک ها و سین بیوتیک ها: برخی مکمل ها علاوه بر پروبیوتیک، حاوی پری بیوتیک (فیبرهای گیاهی غیرقابل هضم برای انسان که غذای باکتری ها هستند مانند لاکتولوز، اینولین و الیگوساکاریدها) می باشند که به این ترکیب «سین بیوتیک» می گویند. از آنجا که سین بیوتیک ها می توانند در برخی افراد باعث نفخ و گاز شدید شوند، این دسته از مصرف کنندگان باید مکملی را انتخاب کنند که فاقد پری بیوتیک باشد.

خلاصه
مکمل های پروبیوتیک ممکن است حاوی آلرژن ها، لاکتوز یا فیبرهای پری بیوتیک باشند که در برخی افراد واکنش های نامطلوبی ایجاد کنند. با مطالعه برچسب ها می توان از این مواد اجتناب کرد.

۵. پروبیوتیک ها می توانند خطر عفونت را برای برخی افراد افزایش دهند

اگرچه پروبیوتیک ها برای اکثریت مطلق جامعه کاملاً بی پذیر و ایمن هستند، اما در موارد بسیار نادر، باکتری ها یا مخمرهای موجود در آن ها می توانند وارد جریان خون شده و در افراد مستعد و آسیب پذیر ایجاد عفونت کنند.

افراد در معرض خطر: کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، بیماران بستری در بخش های مراقبت ویژه یا بستری های طولانی مدت، افراد دارای کاتترهای وریدی و کسانی که اخیراً جراحی های بزرگ انجام داده اند، بیشترین ریسک ابتلا به عفونت ناشی از پروبیوتیک را دارند. همچنین تحقیقات نشان می دهد افراد مبتلا به پانکراتیت حاد به هیچ وجه نباید پروبیوتیک مصرف کنند.

میزان خطر: خطر بروز این عفونت ها فوق العاده پایین است و هیچ عفونت جدی در مطالعات بالینی بر روی جمعیت عمومی گزارش نشده است. تخمین زده می شود که از هر یک میلیون مصرف کننده پروبیوتیک های لاکتوباسیلوس، تنها یک نفر ممکن است دچار عفونت شود. این خطر برای پروبیوتیک های مبتنی بر مخمر حتی کمتر بوده و حدود یک نفر در هر ۵.۶ میلیون کاربر است. در صورت بروز، این عفونت ها معمولاً به آنتی بیوتیک ها یا ضدقارچ های رایج به خوبی پاسخ می دهند.

خلاصه
افرادی که سیستم ایمنی ضعیف، کاتترهای وریدی، سابقه جراحی اخیر، پانکراتیت حاد یا بستری طولانی مدت در بیمارستان دارند، باید از مصرف پروبیوتیک ها خودداری کنند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

از آنجا که عوارض ابتدایی پروبیوتیک ها (مانند گاز و نفخ خفیف) معمولاً ظرف چند هفته اول سازگاری بدن برطرف می شوند، نیازی به نگرانی فوری نیست. اما در صورتی که علائم گوارشی شما بیش از چند هفته تداوم یافت، علائم آلرژیک شدیدی را تجربه کردید، یا جزو گروه های حساس و دارای بیماری های زمینه ای هستید، باید مصرف پروبیوتیک را متوقف کرده و جهت ارزیابی دقیق تر و تنظیم دوز یا تغییر سویه مصرفی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

نکته پایانی

پروبیوتیک ها ترکیبات فوق العاده مفیدی برای رژیم غذایی اکثر افراد هستند که با عوارض جانبی نسبتاً کم، غیررایج و عمدتاً گذرا همراه می باشند. بخش عمده ای از عوارض اولیه مانند نفخ و تشنگی با شروع از دوزهای پایین و افزایش تدریجی قابل مدیریت است. با این حال، افراد مبتلا به نقص ایمنی، بیماران با سابقه جراحی اخیر یا افراد دارای عدم تحمل شدید هیستامین و لاکتوز باید قبل از شروع مصرف این میکروارگانیسم ها، خطرات و مزایای آن را با مطالعه دقیق برچسب محصولات و مشورت با پزشک به دقت بسنجند تا رویکرد درمانی ایمن و مؤثری داشته باشند.