نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید نشان میدهند ترکیب یک واکسن شخصیسازیشده mRNA با داروی ایمنیدرمانی کیترودا (پمبرولیزوماب) میتواند خطر گسترش ملانوما به سایر اندام بدن را تا ۵۹ درصد کاهش دهد. این پژوهش که در نشست سالانه انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO 2026) ارائه شده، همچنین نشان میدهد بیمارانی که این درمان ترکیبی را دریافت کردهاند، پس از پنج سال شانس بقای قابلتوجهی نسبت به بیمارانی داشتهاند که تنها با کیترودا درمان شده بودند.
ملانوما اگرچه نسبت به سایر سرطانهای پوست شیوع کمتری دارد، اما خطرناکترین نوع آن به شمار میرود؛ زیرا در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند بهسرعت به اندام دیگر بدن گسترش پیدا کند. حتی پس از جراحی موفق نیز خطر بازگشت بیماری در سالهای نخست همچنان وجود دارد و به همین دلیل پژوهشگران همواره به دنبال روشهایی برای کاهش احتمال عود سرطان بودهاند.
در این مطالعه، پژوهشگران واکسن آزمایشی Intismeran autogene که پیشتر با نام mRNA-4157 یا V940 شناخته میشد را همراه با کیترودا آزمایش کردند. برخلاف واکسنهای معمول که برای پیشگیری از بیماریها استفاده میشوند، این واکسن پس از تشخیص سرطان تجویز شده و برای هر بیمار بهصورت اختصاصی طراحی میشود. محققان ابتدا نمونه تومور بیمار را از نظر ژنتیکی بررسی میکنند و سپس بر اساس جهشهای منحصربهفرد همان تومور، یک واکسن mRNA میسازند تا سیستم ایمنی بتواند سلولهای سرطانی را با دقت بیشتری شناسایی و نابود کند.
جنیس مهنرت، استاد دانشکده پزشکی دانشگاه نیویورک و پژوهشگر ارشد این مطالعه، درباره این رویکرد میگوید:
«این واکسن یک درمان شخصیسازیشده و مبتنی بر ویژگیهای تومور هر بیمار است؛ به این معنا که نئوآنتیژنهای استخراجشده از تومور همان فرد، مبنای طراحی واکسن هستند.»
او توضیح داد که ترکیب این واکسن با کیترودا، امکان ارائه درمانی واقعاً شخصیسازیشده را فراهم میکند.
کارآزمایی بالینی فاز ۲b با نام KEYNOTE-942 روی ۱۵۷ بیمار مبتلا به ملانومای پرخطر که بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند، انجام شد. نتایج پیگیری پنجساله نشان دادند بیمارانی که واکسن را همراه با کیترودا دریافت کردند، در مقایسه با گروهی که فقط کیترودا دریافت نمودند، ۵۹ درصد کمتر در معرض گسترش سرطان به اندام دیگر قرار گرفتند. همچنین خطر عود بیماری یا مرگ در این گروه ۴۹ درصد کمتر بود؛ نتیجهای که با دادههای سهساله منتشرشده در سال ۲۰۲۳ نیز همخوانی دارد.
از سوی دیگر، نرخ بقای کلی در گروه دریافتکننده درمان ترکیبی به ۹۲.۲ درصد رسید، در حالی که این رقم در گروهی که تنها کیترودا دریافت کرده بودند ۷۱.۳ درصد بود. مهنرت توضیح میدهد:
«مزایایی که پیشتر در کاهش خطر عود بیماری مشاهده کرده بودیم، پس از پنج سال نیز همچنان پابرجاست و نتایج مطالعات تکمیلی نشان میدهند این واکسن توانسته پاسخ ایمنی مؤثر و پایداری در بدن ایجاد کند.»
یکی دیگر از یافتههای مهم این مطالعه، ایمنی مناسب این روش درمانی بود. در گذشته، برخی درمانهای ترکیبی ایمنیدرمانی با افزایش عوارض ناشی از فعال شدن بیش از حد سیستم ایمنی همراه بودند، اما در این پژوهش چنین مشکلی مشاهده نشد. ماتئو کارلینو، انکولوژیست و ارائهدهنده این مطالعه، گفت:
«در مطالعه ما، افزودن واکسن نهتنها باعث افزایش عوارض ایمنی نشد، بلکه میزان این عوارض اندکی کمتر از گروهی بود که فقط کیترودا دریافت کرده بودند.»
با وجود این نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این درمان هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارد. این مطالعه تنها روی ۱۵۷ بیمار انجام شده و نتایج آن نیز هنوز در یک مجله علمی داوریشده منتشر نشدهاند. علاوه بر این، ساخت چنین واکسنهایی فرایندی پیچیده و زمانبر است، زیرا هر دوز باید بر اساس ویژگیهای ژنتیکی تومور همان بیمار تولید شود.
در حال حاضر یک کارآزمایی بزرگتر فاز ۳ برای ارزیابی این واکسن در بیماران مبتلا به ملانوما در حال انجام است و مطالعات مشابهی نیز برای سرطان ریه، سرطان کلیه و سرطان مثانه طراحی شدهاند. اگر نتایج این مطالعات نیز موفقیتآمیز باشند، واکسنهای شخصیسازیشده mRNA میتوانند در آینده به یکی از مهمترین ابزار درمان سرطان تبدیل شوند و فصل تازهای در پزشکی شخصیسازیشده رقم بزنند.
داروی مرتبط
کیترودا (پمبرولیزوماب)
داروی کیترودا (Keytruda) با نام عمومی پمبرولیزوماب، از دسته داروهای ایمنی درمانی است که در درمان سرطان های معده، لنفوم، سر و گرد...
بیماری مرتبط
ملانوما
بیماری ملانوما جدی ترین نوع سرطان پوست می باشد. این بیماری در هر قسمت بدن میتواند ایجاد شود اما بیشتر در مناطقی که در معرض آفتاب...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.