یک مطالعه گسترده جدید نشان میدهد که نهتنها کمخوابی، بلکه خواب بیش از حد نیز میتواند با افزایش سرعت پیری در بدن و مغز مرتبط باشد؛ یافتهای که نگاه رایج «بیشتر خوابیدن بهتر است» را به چالش میکشد.
این پژوهش که بر پایه دادههای حدود ۵۰۰ هزار نفر انجام شده و نتایجش در نشریه Nature منتشر شدهاند، نشان میدهد که رابطه میان خواب و سلامت بدن یک رابطه خطی ساده نیست، بلکه حالتی U شکل دارد؛ یعنی هم کمخوابی و هم پرخوابی میتوانند با پیامدهایی منفی برای سلامت همراه باشند. براساس تحلیلها خواب شبانه بین ۶.۴ تا ۷.۸ ساعت با پیری سالمتر، کاهش خطر بیماریها و افزایش طول عمر مرتبط است.
محققان در این مطالعه به جای تکیه صرف بر سن تقویمی، از مفهوم «ساعت زیستی بدن» استفاده کردند؛ مفهومی که در آن وضعیت واقعی اندام بدن از نظر عملکردی بررسی میشود. آنها با تحلیل دادههای UK Biobank، سن زیستی ۲۳ سیستم مختلف بدن از جمله مغز، قلب، ریه و سیستم ایمنی را محاسبه کردند. نتیجه نشان داد افرادی که خوابشان از محدوده بهینه خارج است، در بسیاری از اندام نشانههایی از پیری سریعتر را تجربه میکنند.
پژوهشگران دریافتند که کمخوابی با طیف گستردهای از مشکلات جسمی و روانی همراه است؛ از جمله افزایش احتمال افسردگی، اضطراب، چاقی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی. در مقابل، خواب طولانیمدت نیز با مشکلاتی مشابه، بهویژه در حوزه سلامت روان و بیماریهای متابولیک ارتباط دارد. محققان تاکید میکنند که خواب بیش از حد ممکن است در برخی موارد نه علت، بلکه نشانهای از یک بیماری زمینهای پنهان باشد.
یکی از نکات مهم این پژوهش، نقش خواب در فرآیندهای حیاتی بدن است. به گفته متخصصان، خواب زمان ترمیم سلولی، تنظیم هورمونها و پاکسازی مواد زائد از مغز است. در همین زمینه، دکتر امر مکسویینی، متخصص علوم اعصاب و مدیر پزشکی مرکز سلامت مغز Re:Cognition Health، توضیح میدهد:
«کمخوابی باعث افزایش هورمونهای استرس، التهاب و استرس اکسیداتیو میشود که همگی میتوانند روند پیری مغز و بدن را تسریع کنند. خواب زمانی است که مغز از طریق سیستم گلیمفاتیک، مواد زائد از جمله پروتئینهای مرتبط با بیماریهای نورودژنراتیو را پاکسازی میکند.»
او در ادامه درباره خواب زیاد نیز هشدار میدهد:
«از سوی دیگر، خواب بیش از حد میتواند بازتابی از مشکلات زمینهای مانند افسردگی، التهاب یا اختلالات متابولیک باشد. به نظر میرسد مغز در یک محدوده نسبتاً پایدار از خواب بهترین عملکرد را دارد.»
پژوهشگران همچنین تلاش کردند بررسی کنند که آیا اختلال خواب علت بیماریهاست یا نتیجه آن. برای کاهش این ابهام، از روشهای آماری پیشرفتهای استفاده شد که نشان میدهد رابطه خواب و بیماری احتمالاً دوطرفه است؛ یعنی هم خواب نامناسب میتواند سلامت را تحت تأثیر قرار دهد و هم بیماریهای اولیه میتوانند الگوی خواب را تغییر دهند.
در نهایت، محققان تاکید میکنند که اگرچه بخشی از الگوی خواب تحت تاثیر ژنتیک است، اما بخش عمده آن به سبک زندگی و محیط وابسته است و بنابراین قابل اصلاح محسوب میشود. به گفته کارشناسان، داشتن یک برنامه خواب منظم، مدیریت استرس، و رعایت بهداشت خواب میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت بلندمدت و کند کردن روند پیری داشته باشد.
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.