پژوهشگران سوئدی در یک مطالعه تازه نشان دادهاند که تقریباً نیمی از موارد زوال عقل با عواملی مرتبطاند که میتوان آنها را کنترل یا اصلاح کرد؛ یافتهای که میتواند نگاه ما به پیشگیری از این بیماری را متحول کند. این تحقیق که توسط تیمی از Skåne University Hospital انجام شده و نتایج آن در نشریه The Journal of Prevention of Alzheimer’s Disease منتشر شده، بر این نکته تأکید دارد که فرآیندهای منتهی به زوال عقل سالها پیش از بروز علائم آغاز میشوند.
زوال عقل اغلب بهعنوان بیماری دوران سالمندی شناخته میشود، اما دادههای این مطالعه نشان میدهند تغییرات مغزی میتوانند دههها پیش از سالمندی شکل بگیرند. پژوهشگران با تحلیل اطلاعات ۴۹۴ نفر با میانگین سنی ۶۵ سال که در مطالعه BioFINDER-2 شرکت داشتند، تلاش کردند ارتباط میان سبک زندگی و نشانگرهای زیستی دو نوع شایع زوال عقل، یعنی بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی را بررسی کنند. شرکتکنندگان طی چهار سال با تصویربرداری MRI و PET، آزمایش مایع مغزی-نخاعی و ارزیابیهای شناختی دقیق تحت پیگیری قرار گرفتند.
نتایج نشان دادند فشار خون بالا، چربی خون بالا، بیماری ایسکمیک قلبی، سیگار کشیدن و سطح تحصیلات پایین با افزایش ضخامت و چگالی ماده سفید در مغز مرتبط هستند؛ آسیبهایی که منجر به زوال عقل عروقی میشوند. به بیان ساده، سلامت قلب و عروق بهطور مستقیم با سلامت مغز گره خورده است. این امر به ویژه در مورد زوال عقل عروقی صادق است که ۱۷ تا ۳۰ درصد موارد زوال عقل را تشکیل میدهد.
در مورد بیماری آلزایمر، نتایج کمی پیچیدهتر بودند. پژوهشگران مشاهده کردند افرادی که دیابت دارند، بیشتر دچار تجمع مادهای به نام «بتاآمیلوئید» در مغز میشوند؛ مادهای که یکی از نشانههای اصلی آلزایمر است. همچنین افرادی که وزن پایینتری داشتند، بیشتر با افزایش پروتئینی به نام «تاو» روبهرو بودند؛ پروتئینی که آن هم در آلزایمر نقش مهمی دارد.
از طرف دیگر، ژنتیک هم بیتأثیر نیست. داشتن برخی ژنها، مثل APOE ε4، میتواند احتمال تجمع این مواد در مغز را بیشتر کند. اما نکته امیدوارکننده این است که حتی اگر فردی از نظر ژنتیکی در معرض خطر بالاتری باشد، باز هم با کنترل قند خون، مراقبت از سلامت قلب و داشتن سبک زندگی سالم میتواند خطر ابتلا به آلزایمر را کمتر کند یا شروع آن را به تأخیر بیندازد.
سارا بولارد، روانشناس بالینی که در این پژوهش مشارکت نداشته، در گفتوگو با رسانهها گفته است:
«حقیقت این است که تغییرات مغزی اغلب دههها پیش از ظاهر شدن علائم آغاز میشوند.» او اضافه میکند: «تخریب عصبی بخش اجتنابناپذیر سالمندی نیست؛ بلکه نتیجه مجموعهای از انتخابها و مواجههها در طول زندگی است.»
دانگ ترین، پزشک داخلی، نیز با اشاره به یافتههای مطالعه توضیح میدهد:
«این پژوهش از مدلی حمایت میکند که بر اساس آن، زوال عقل حاصل تعامل عوامل غیرقابلتغییر مانند سن و ژنتیک با عوامل قابلتغییر مثل فشار خون، سلامت متابولیک و وضعیت قلبی-عروقی است.» به گفته او، «مدیریت جدی این ریسکهای عروقی و متابولیک میتواند مسیر حرکت به سمت زوال عقل علامتدار را کند کند.»
پیام اصلی این تحقیق روشن است: پیشگیری باید از سالهای میانی زندگی، یا حتی زودتر، آغاز شود. تحصیلات و تقویت ذخیره شناختی در جوانی، کنترل دقیق فشار خون، قند و چربی خون در میانسالی، فعالیت بدنی منظم و پیروی از الگوهای غذایی سالم مانند رژیم مدیترانهای، همگی میتوانند سرمایهگذاری بلندمدتی برای سلامت مغز باشند. به بیان دیگر، سلامت مغز از قلب، عروق و سبک زندگی ما جدا نیست. انتخابهایی که امروز انجام میدهیم، میتوانند دههها بعد تعیین کننده سلامت مغزمان باشند.
بیماری مرتبط
آلزایمر
آلزایمر نوعی بیماری عصبی پیش رونده است که به مرور زمان سلول های مغزی تخریب می شوند که نهایتا منجر به زوال عقل شده و باعث ناتوانی...
بیماری مرتبط
زوال عقل (دمانس)
زوال عقل یا دمانس مجموعه ای از علائم پیچیده است که منجر به تحلیل رفتن توانایی شناختی فرد شده و علائم آن از فراموشی فراتر رفته و...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.