سالهاست پژوهشگران میدانند که افزایش سن مهمترین عامل خطر ابتلا به زوال عقل (دمانس) است، اما این به آن معنا نیست که سرنوشت مغز از پیش تعیین شده باشد. اکنون سازمان جهانی بهداشت (WHO) با انتشار نسخه جدید دستورالعملهای خود برای پیشگیری از افت شناختی و زوال عقل، اعلام کرده است که تا ۴۵ درصد موارد زوال عقل در جهان ممکن است با اصلاح عوامل خطر قابل کنترل، به تأخیر بیفتد یا حتی پیشگیری شود. این دستورالعملها که بر پایه جدیدترین شواهد علمی تدوین شدهاند، بهروزرسانی نسخه نخست این راهنما هستند که در سال ۲۰۱۹ منتشر شده بود.
در حال حاضر بیش از ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل زندگی میکنند و با افزایش امید به زندگی، انتظار میرود این تعداد در دهههای آینده نیز بیشتر شود. از آنجا که هنوز درمان قطعی برای بیشتر انواع زوال عقل، از جمله آلزایمر، وجود ندارد، متخصصان معتقدند مؤثرترین راه مقابله با این بیماری، پیشگیری و کاهش عوامل خطر است.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در بیانیهای همزمان با انتشار این دستورالعملها گفت:
«امروز بیش از هر زمان دیگری میدانیم چه عواملی خطر زوال عقل را افزایش میدهند و این دستورالعملها این دانش را به اقداماتی عملی تبدیل میکنند.کشورها اکنون توصیههای روشن و مبتنی بر شواهدی در اختیار دارند که میتوانند بلافاصله برای حفاظت از سلامت شناختی مردم به کار بگیرند.»
بر اساس این گزارش، بسیاری از اقداماتی که برای حفظ سلامت قلب و پیشگیری از دیابت توصیه میشوند، برای محافظت از مغز نیز مفید هستند. فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی سالم، ترک سیگار، کاهش مصرف الکل و کنترل بیماریهایی مانند فشار خون بالا، دیابت و چاقی، همگی میتوانند احتمال ابتلا به زوال عقل را کاهش دهند.
اما نسخه جدید دستورالعملهای WHO تنها بر سلامت جسم تمرکز ندارد. این سازمان بر اهمیت فعال نگه داشتن مغز نیز تأکید ویژهای کرده است. مطالعه، یادگیری مهارتهای جدید، نواختن ساز و انجام بازیهای فکری میتوانند توانایی مغز را برای مقابله با تغییرات ناشی از افزایش سن افزایش دهند و به حفظ حافظه و سایر تواناییهای ذهنی در سالهای بعد کمک کنند.
ریوتا کاواشیما، استاد تصویربرداری عملکردی مغز در دانشگاه توهوکو ژاپن که در تدوین این دستورالعملها نقشی نداشت، گفت:
«این دستورالعملها تأیید میکنند که فعال نگه داشتن مغز یک انتخاب اختیاری نیست؛ موضوعی که ما سالها بر آن تأکید کردهایم. برای این کار نیازی به تجهیزات پیچیده یا آزمایشگاه نیست. بلندخوانی، داستانگویی، بازیهای فکری یا یادگیری یک زبان جدید، اگر بهطور منظم انجام شوند، میتوانند مغز را هوشیار نگه دارند.»
سازمان جهانی بهداشت همچنین به نقش روابط اجتماعی اشاره کرده است. برآورد پژوهشگران نشان میدهد اگر احساس تنهایی در سالمندان از بین برود، حدود ۵ درصد موارد زوال عقل قابل پیشگیری خواهد بود. به همین دلیل، دیدار با دوستان، شرکت در فعالیتهای گروهی یا حتی تماس تلفنی منظم با اعضای خانواده میتواند فراتر از یک تعامل اجتماعی ساده، به حفظ سلامت مغز نیز کمک کند.
یکی از مهمترین تغییرات این نسخه از دستورالعملها، اضافه شدن آلودگی هوا به فهرست عوامل خطر قابل اصلاح است. پژوهشگران هشدار میدهند ذرات بسیار ریز معلق موسوم به PM2.5 که عمدتاً از ترافیک، صنایع، آتشسوزیها و سوختن چوب تولید میشوند، میتوانند از سد خونی-مغزی عبور کرده و با ایجاد التهاب و استرس اکسیداتیو، روند تخریب سلولهای عصبی را تسریع کنند.
این گزارش همچنین تأکید میکند که کمشنوایی، بههم خوردن تعادل چربیهای خون، دیابت، فشار خون بالا و چاقی از دیگر عوامل مهم خطر هستند. برای مثال، افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند. در مقابل، شواهد نشان میدهند استفاده از سمعک در افراد کمشنوا ممکن است با کاهش خطر زوال عقل همراه باشد.
در بخش تغذیه نیز سازمان جهانی بهداشت توصیه کرده است افراد به جای مصرف خودسرانه مکملهایی مانند امگا ۳، ویتامین E، ویتامین B یا مولتیویتامینها، از یک رژیم غذایی سالم و متنوع پیروی کنند؛ زیرا تاکنون شواهد قانعکنندهای مبنی بر تأثیر این مکملها در پیشگیری از زوال عقل به دست نیامده و حتی در برخی موارد احتمال بروز عوارض ناخواسته نیز مطرح شده است.
در نهایت، پیام اصلی این دستورالعملها امیدوارکننده است؛ هرچند افزایش سن اجتنابناپذیر است، اما بخش قابل توجهی از خطر ابتلا به زوال عقل به عواملی وابسته است که افراد میتوانند سالها پیش از بروز علائم، آنها را تغییر دهند. به گفته متخصصان، حفظ سلامت مغز از انتخابهای روزمره آغاز میشود؛ از ورزش و تغذیه سالم گرفته تا یادگیری مداوم، ارتباط با دیگران و کاهش مواجهه با آلودگی هوا.
بیماری مرتبط
زوال عقل (دمانس)
زوال عقل یا دمانس مجموعه ای از علائم پیچیده است که منجر به تحلیل رفتن توانایی شناختی فرد شده و علائم آن از فراموشی فراتر رفته و...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.