دانشمندان دانشگاه کمبریج از توسعه نخستین واکسنی خبر دادهاند که با کمک هوش مصنوعی طراحی شده و اکنون با موفقیت نخستین مرحله آزمایش انسانی را پشت سر گذاشته است. این واکسن که هنوز در مراحل ابتدایی توسعه قرار دارد، برای مقابله با گروهی از ویروسهای خانواده کرونا یعنی ساربکوویروسها (Sarbecovirus) طراحی شده و هدف آن ایجاد محافظتی گستردهتر از واکسنهای سنتی است.
برخلاف واکسنهای معمول که عموماً برای یک ویروس یا یک سویه خاص ساخته میشوند، این واکسن بر پایه رویکردی پیشبینیمحور توسعه یافته است. در این روش، پژوهشگران با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی هزاران نمونه ویروس کرونا را تحلیل کردهاند تا بخشهای مشترک و پایدار میان ویروسهای مختلف را شناسایی کنند. نتیجه این تحلیلها طراحی یک آنتیژن بوده است که نقاط مشترک چندین ویروس را هدف قرار میدهد.
به گفته محققان، همین ویژگی میتواند در آینده امکان ایجاد واکسنهایی را فراهم کند که در برابر جهشهای جدید یا حتی ویروسهای نزدیک به هم نیز تا حدی مؤثر باشند. این موضوع بهویژه در مورد بیماریهایی مانند COVID-19 اهمیت دارد، چرا که ویروسهای کرونا توانایی بالایی در جهش و تغییر دارند.
این واکسن همچنین از نظر روش تزریق نیز متفاوت است. در این فناوری از یک سیستم بدون سوزن مبتنی بر جتاینجکتور استفاده شده که دارو را با فشار مایع به پوست وارد میکند. این روش میتواند در آینده تجربه واکسیناسیون را سادهتر و قابلقبولتر کند، هرچند هنوز در مقیاس محدود آزمایش شده است.
در نخستین کارآزمایی انسانی، تنها ۳۹ داوطلب شرکت کردند و هدف اصلی بررسی ایمنی واکسن بود، نه میزان اثرگذاری کامل آن. نتایج اولیه نشان دادند که واکسن از نظر ایمنی قابلقبول است و مشکلی جدی ایجاد نکرده، اما پاسخ ایمنی بدن در حد متوسط گزارش شده است. هماکنون یک مطالعه بزرگتر با حدود ۲۰۰ شرکتکننده در حال انجام است تا میزان اثربخشی واقعی واکسن مشخص شود.
برخی متخصصان تأکید میکنند که این نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند. مارک بوبنوفسکی، دانشمند ارشد هوش مصنوعی در شرکت نوو نوردیسک که در این مطالعه مشارکت نداشته توضیح داده است:
«این مطالعه همان چیزی را نشان داد که فاز اول معمولاً برای آن طراحی میشود؛ یعنی بررسی اولیه ایمنی و تحملپذیری، اما هنوز پاسخ ایمنی قوی و گستردهای که برای یک واکسن جهانی کرونا نیاز داریم دیده نشده است.»
در همین حال، مونیکا گاندی، متخصص بیماریهای عفونی و استاد پزشکی دانشگاه کالیفرنیا میگوید:
«تعجبی نداشت که شرکتکنندگان در زمان انجام این مطالعه از قبل پاسخ ایمنی خوبی در برابر SARS-CoV-2 داشتند. همهگیری کووید-۱۹ از سال ۲۰۲۰ آغاز شد و تقریباً همه بزرگسالان جهان یا در معرض این ویروس قرار گرفتهاند و پاسخ ایمنی ایجاد کردهاند یا واکسن کووید-۱۹ را دریافت نمودهاند.»
با وجود این محدودیتها، پژوهشگران معتقدند اهمیت اصلی این پروژه در خود فناوری طراحی واکسن نهفته است، نه صرفاً نتایج اولیه آن. هوش مصنوعی در اینجا نقش یک ابزار قدرتمند برای شناسایی الگوهای پنهان میان ویروسها را ایفا کرده و به دانشمندان کمک نموده تا بخشهایی از ویروس را هدف قرار دهند که کمتر دچار تغییر میشوند.
به گفته محققان، این رویکرد شاید نتواند برای یک ویروس کاملاً ناشناخته واکسنی قطعی ارائه دهد، اما میتواند در برابر خانوادههایی از ویروسهای مرتبط، مانند ویروسهای کرونا یا حتی آنفولانزا، محافظت گستردهتری ایجاد کند. در حال حاضر نیز پژوهشگران در حال بررسی استفاده از همین فناوری برای توسعه واکسنهای مشابه علیه آنفولانزا و ابولا هستند.
اگرچه هنوز راه زیادی تا استفاده عمومی از این واکسن باقی مانده است، اما این مطالعه نشان میدهد ترکیب هوش مصنوعی و علم پزشکی میتواند مسیر طراحی واکسنها را در آینده تغییر دهد؛ مسیری که شاید در نهایت به واکسنهایی هدفمندتر و با پوشش گستردهتر در برابر بیماریهای عفونی منجر شود.
مقاله مرتبط
نقش هوش مصنوعی (AI) در پزشکی
هوش مصنوعی با یادگیری ماشینی و تحلیل داده های پزشکی میتواند به پردازش دادههای پزشکی کمک کرده و نتایج تشخیص و درمان را بهبود بخ...
بیماری مرتبط
کووید-19 (کرونا)
کرونا ویروس، که به نام کرونا و کووید 19 نیز شناخته می شود، بیماری هایی شبیه به سرماخوردگی ایجاد میکند و در همه گیری جهانی سال 20...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.