سالهاست پژوهشگران در تلاشاند راهی پیدا کنند که بیماری آلزایمر را پیش از بروز علائم شدید و آسیبهای جبرانناپذیر مغزی تشخیص دهد. اکنون نتیجه یک پژوهش جدید امید تازهای برای رسیدن به این هدف ایجاد کرده است. محققان میگویند یک آزمایش خون مبتنی بر RNA میتواند در آینده به تشخیص زودهنگام آلزایمر کمک کند؛ روشی که نهتنها سادهتر و کمتهاجمیتر از روشهای کنونی است، بلکه شاید حتی بتواند بیماری را زودتر از آزمایشهای خونی رایج شناسایی کند.
آلزایمر شایعترین نوع زوال عقل است و در حال حاضر بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با این بیماری زندگی میکنند. پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ از ۱۵۰ میلیون نفر فراتر رود. یکی از بزرگترین چالشهای پزشکان، تشخیص بیماری در مراحل اولیه است؛ زیرا علائم اولیه آلزایمر معمولاً با سایر اختلالات عصبی یا حتی روند طبیعی سالمندی مشابه است. در چنین شرایطی، هر روشی که بتواند بیماری را پیش از تخریب گسترده سلولهای مغزی شناسایی کند، میتواند فرصت بیشتری برای آغاز درمان و کند کردن روند پیشرفت بیماری فراهم آورد.
در حال حاضر، تشخیص دقیق آلزایمر اغلب به اسکنهای پیشرفته مغزی یا نمونهگیری از مایع مغزی-نخاعی از طریق پونکسیون کمری متکی است؛ روشهایی که هم پرهزینه هستند و هم برای بسیاری از بیماران خوشایند نیستند. به همین دلیل، طی سالهای اخیر توجه پژوهشگران به توسعه آزمایشهای خونی جلب شده است.
مطالعه جدید که در نشریه Nature Communications منتشر شده، رویکرد متفاوتی را دنبال کرده است. برخلاف آزمایشهای خون فعلی که پروتئینهایی مانند آمیلوئید بتا و تاو فسفریله شده را اندازهگیری میکنند، این بار پژوهشگران به سراغ مولکولهای RNA رفتهاند؛ مولکولهایی که میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره فعالیت سلولهای مغزی در اختیار پزشکان قرار دهند.
برای انجام این پژوهش، محققان نمونههای خون و بافت مغز افراد مبتلا به آلزایمر و افراد سالم را بررسی کردند. آنها روی ساختارهای بسیار ریزی به نام وزیکولها و ذرات خارجسلولی تمرکز داشتند؛ ذراتی که توسط سلولها آزاد میشوند و برخی از آنها میتوانند از سد خونی-مغزی عبور کرده و پیامهای مولکولی مغز را وارد جریان خون کنند.
نتیجه بررسیها نشان داد این ذرات حامل الگوهای مشخصی از RNA هستند که با بیماری آلزایمر ارتباط دارند. پژوهشگران همچنین موفق شدند نوع جدیدی از نانوذرات را شناسایی کنند که آن را SECmere نامگذاری کردهاند. این ذرات کمتر از ۵۰ نانومتر اندازه دارند و به نظر میرسد نسبت به سایر ذرات، اطلاعات دقیقتری از سلولهای مغزی حمل میکنند.
ناونیت دوگرا، استادیار آسیبشناسی، پزشکی مولکولی و سلولی در دانشکده پزشکی آیکان در مانت ساینای و از نویسندگان ارشد این مطالعه، درباره اهمیت این کشف گفت:
«SECmereها نانوذراتی هستند که در خون و محیط اطراف مغز یافت میشوند و RNA سلولهای مغزی را با خود حمل میکنند. این مطالعه نشان میدهد که میتوان نشانگرهای RNA اختصاصی مغز را در خون شناسایی کرد و همین موضوع میتواند راه را برای تشخیص زودهنگام و آسانتر آلزایمر هموار کند.»
به گفته پژوهشگران، یکی از مهمترین مزیتهای RNA این است که احتمال دارد تغییرات آن پیش از تجمع قابلتشخیص پروتئینهای مرتبط با آلزایمر رخ دهد. اگر این فرضیه در مطالعات آینده تأیید شود، پزشکان میتوانند بیماری را در مرحلهای که هنوز آسیب گستردهای به مغز وارد نشده است شناسایی کنند.
دوگرا در این باره میگوید:
«ما معتقدیم نشانگرهای RNA میتوانند تغییرات مرتبط با بیماری را در مراحل بسیار اولیه آشکار کنند؛ یعنی زمانی که هنوز پروتئینها یا آسیبهای قابل مشاهده در مغز دیده نشدهاند.»
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این فناوری هنوز برای استفاده روزمره در مراکز درمانی آماده نیست. هنوز باید مطالعات بالینی گستردهتری انجام شود تا مشخص شود این نشانگرهای RNA با چه دقتی میتوانند آلزایمر را از سایر انواع زوال عقل یا بیماریهای عصبی تشخیص دهند. آنها در گام بعدی قصد دارند مشخص کنند این تغییرات RNA دقیقاً از چه مرحلهای از روند بیماری آغاز میشوند و در نهایت یک آزمایش خون ساده و کمهزینه مبتنی بر فناوری PCR توسعه دهند.
اگر این تحقیقات با موفقیت ادامه پیدا کنند، شاید در آینده نهچندان دور تشخیص آلزایمر تنها با یک نمونه خون امکانپذیر باشد؛ پیشرفتی که میتواند هم روند تشخیص بیماری را سادهتر کند و هم فرصت ارزشمندی برای آغاز درمان در نخستین مراحل بیماری در اختیار پزشکان و بیماران قرار دهد.
بیماری مرتبط
آلزایمر
آلزایمر نوعی بیماری عصبی پیش رونده است که به مرور زمان سلول های مغزی تخریب می شوند که نهایتا منجر به زوال عقل شده و باعث ناتوانی...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.