با وجود دههها تحقیق، بیماری آلزایمر همچنان یکی از بزرگترین چالشهای پزشکی جهان به شمار میرود؛ بیماریای که میلیونها نفر را درگیر کرده و هنوز درمان قطعی برای آن وجود ندارد. اکنون گروهی از پژوهشگران با انتشار نتایج یک بررسی علمی جدید، توجهها را به دارویی قدیمی جلب کردهاند که سالهاست برای درمان اختلال دوقطبی (بایپولار) تجویز میشود. به باور آنها، لیتیوم با دوز پایین ممکن است بتواند از سلولهای مغزی محافظت کرده و سرعت پیشرفت آلزایمر را کاهش دهد.
بر اساس برآوردها، در حال حاضر حدود ۳۲ میلیون نفر در سراسر جهان با آلزایمر زندگی میکنند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۵۲ میلیون نفر برسد. در حال حاضر، داروهای موجود تنها میتوانند در مراحل اولیه بیماری تا حدی روند افت تواناییهای شناختی را کند نمایند و در مراحل پیشرفته به کنترل برخی علائم کمک کنند، اما هنوز هیچ درمانی قادر به متوقف کردن روند بیماری نیست.
پژوهش جدید که در نشریه JAMA Psychiatry منتشر شده، استدلال میکند لیتیوم با دوز پایین میتواند رویکردی متفاوت نسبت به درمانهای فعلی ارائه دهد. بیشتر داروهای جدید آلزایمر بر حذف پلاکهای آمیلوئید از مغز تمرکز دارند، اما پژوهشگران میگویند آلزایمر بیماری بسیار پیچیدهتری است و پیشرفت آن تنها به تجمع پلاکهای آمیلوئید محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از فرآیندهای آسیبزا مانند اختلال در عملکرد میتوکندریها، استرس اکسیداتیو و از بین رفتن ارتباط میان سلولهای عصبی نیز در آن نقش دارند.
دکتر حسینی منجی، استاد دانشگاه آکسفورد و نویسنده ارشد این مطالعه، در اینباره میگوید:
«اگرچه درمانهای جدید مبتنی بر آنتیبادیهای مونوکلونال پیشرفت مهمی محسوب میشوند، اما آلزایمر همچنان یک بحران رو به رشد سلامت عمومی است. این بیماری تنها به تجمع پلاکهای آمیلوئید محدود نمیشود، بلکه بهتدریج مجموعهای از آسیبهای سلولی و عصبی را در مغز ایجاد میکند.»
به گفته پژوهشگران، شواهد بهدستآمده در بیش از ۲۵ سال گذشته نشان داده است که لیتیوم فقط یک داروی روانپزشکی نیست و میتواند اثرات محافظتی قابل توجهی بر سلولهای عصبی داشته باشد. البته دوزهای رایج این دارو که برای درمان اختلال دوقطبی استفاده میشوند، بهویژه در سالمندان، ممکن است با عوارضی مانند آسیب به کلیه و اختلال عملکرد تیروئید همراه باشند. به همین دلیل، محققان توجه خود را به دوزهای بسیار پایینتر لیتیوم معطوف کردهاند.
به گفته منجی، مطالعات متعدد نشان دادهاند که بسیاری از اثرات محافظتی لیتیوم حتی در دوزهای پایین نیز حفظ میشوند. او توضیح میدهد:
«ما معتقدیم لیتیوم با دوز پایین میتواند روند تخریب تدریجی مغز را که در آلزایمر رخ میدهد، کند نماید. این دارو بر مسیرهای اصلی نوروتروفیک، از جمله BDNF، Bcl-2 و GSK-3 اثر میگذارد؛ مسیرهایی که تصور میشود بتوانند روند پیشرفت بیماری را کاهش دهند.»
در این بررسی همچنین آمده است که لیتیوم با افزایش تولید مولکولهای محافظ عصبی، بهبود وضعیت انرژیرسانی مغز و مهار برخی آنزیمهای آسیبرسان، به سلولهای مغزی کمک میکند در برابر محیط سمی ناشی از آلزایمر مقاومت بیشتری داشته باشند. به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند این دارو به جای هدف قرار دادن تنها یک عامل بیماری، میتواند همزمان چندین مسیر مهم مرتبط با پیشرفت آلزایمر را تحت تأثیر قرار دهد.
کارشناسان مستقل نیز این نتایج را امیدوارکننده، اما مقدماتی توصیف کردهاند. لورا نیزنبام، مدیر توسعه دارو در بنیاد کشف داروهای آلزایمر که در این پژوهش مشارکتی نداشته، میگوید:
«این بررسی با کنار هم قرار دادن بیش از دو دهه شواهد پژوهشی نشان میدهد یافتههای مستقل از مطالعات مختلف همگی به یک نتیجه مشترک اشاره دارند؛ اینکه لیتیوم ممکن است فراتر از یک داروی روانپزشکی، توانایی اثرگذاری بر روند پیشرفت آلزایمر را نیز داشته باشد.»
با این حال، متخصصان هشدار میدهند که این نتایج هنوز به معنای تأیید لیتیوم برای درمان آلزایمر نیستند. دکتر دانگ ترین، متخصص داخلی و مدیر ارشد پزشکی کلینیک مغز سالم در ایروین، تأکید میکند:
«در حال حاضر به بیماران توصیه نمیکنم خودسرانه مصرف لیتیوم را آغاز کنند، زیرا این دارو میتواند بر عملکرد کلیه و تیروئید اثر بگذارد و با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد.»
به گفته او، گام بعدی انجام کارآزماییهای بالینی بزرگ و دقیق است تا مشخص شود آیا لیتیوم با دوز پایین میتواند بدون ایجاد عوارض جدی، واقعاً روند پیشرفت آلزایمر را در بیماران کند کند یا خیر. اگر این مطالعات نتایج مثبتی داشته باشند، یک داروی قدیمی، ارزانقیمت و در دسترس ممکن است به سلاحی جدید در مبارزه با یکی از شایعترین بیماریهای مغزی دوران سالمندی تبدیل شود.
داروی مرتبط
لیتیوم
داروی لیتیوم (Lithium) با نام تجاری لیتوبید، دارویی است که با بازگرداندن تعادل برخی مواد طبیعی در مغز، باعث کاهش عود و تشدید فاز...
بیماری مرتبط
آلزایمر
آلزایمر نوعی بیماری عصبی پیش رونده است که به مرور زمان سلول های مغزی تخریب می شوند که نهایتا منجر به زوال عقل شده و باعث ناتوانی...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.