با گزارش دو مورد جدید ابتلا به ویروس نیپا در ایالت بنگال غربی هند در ژانویه ۲۰۲۶، بار دیگر نام یکی از مرگبارترین ویروسهای مشترک میان انسان و حیوان بر سر زبانها افتاده است. این ویروس که میتواند نرخ مرگومیری بین ۴۰ تا ۷۵ درصد داشته باشد، حتی با مشاهده تعداد اندکی از مبتلایان نیز نگرانیهایی جدی در میان متخصصان سلامت عمومی ایجاد میکند. طبق گزارشها، یکی از بیماران روند بهبودی را طی میکند و دیگری تحت مراقبتهای ویژه قرار دارد.
ویروس نیپا (Nipah virus) نخستین بار در اواخر دهه ۱۹۹۰ شناسایی شد و از آن زمان تاکنون بهطور پراکنده در برخی کشورهای جنوبشرق آسیا دیده شده است. این ویروس میتواند باعث التهاب شدید مغز یا آنسفالیت شود؛ عارضهای که هم مرگومیر بالایی دارد و هم در صورت زنده ماندن بیمار، احتمال بروز ناتوانیهای عصبی طولانیمدت را افزایش میدهد. ویلیام شافنر، متخصص بیماریهای عفونی، در توصیف شدت این بیماری میگوید:
«اگر به نیپا مبتلا شوید، وضعیت جدی است. این ویروس میتواند باعث آنسفالیت با مرگومیر بالا شود و حتی در صورت بهبود، احتمال ناتوانی طولانیمدت وجود دارد.»
منشأ اصلی این ویروس، خفاشهای میوهخوار از خانواده پتروپودیدا هستند که به روباههای پرنده معروفاند. این خفاشها خودشان بیمار نمیشوند، اما میتوانند ویروس را از طریق بزاق یا ادرار به میوهها یا شیره درخت خرما منتقل کنند. مصرف شیره خام خرما که در برخی مناطق محبوب است، یکی از مسیرهای شناختهشده انتقال ویروس به انسان بهشمار میرود. علاوه بر این، تماس نزدیک با افراد آلوده نیز میتواند باعث انتقال ویروس شود.
پژوهشگران معتقدند شیوع نیپا اغلب الگوی فصلی دارد و معمولاً بین ماههای دسامبر تا می افزایش مییابد. در این بازه، خفاشها بهدلیل زاد و ولد و کمبود منابع غذایی دچار استرس میشوند و ویروس بیشتری دفع میکنند. هوای خنک نیز ماندگاری ویروس را در محیط افزایش میدهد. تخریب زیستگاهها و جنگلزدایی گسترده هم عامل مهم دیگری است که خفاشها را به سکونتگاههای انسانی نزدیکتر میکند و احتمال تماس را بالا میبرد.
با وجود شدت بیماری، ارزیابی فعلی World Health Organization نشان میدهد خطر گسترش نیپا در سطح جهانی پایین است. تاکنون انتقالی خارج از هند در این شیوع اخیر تأیید نشده است. برخلاف ویروس کرونا، افراد مبتلا به نیپا معمولاً بدون علامت در جامعه تردد نمیکنند و بهسرعت دچار علائم شدید میشوند، موضوعی که شناسایی و ایزولهسازی را آسانتر میکند.
درمان اختصاصی یا واکسن تأییدشدهای برای نیپا وجود ندارد و مراقبتها عمدتاً حمایتی هستند؛ از جمله اکسیژندرمانی، کنترل تورم مغز و پایش دقیق وضعیت حیاتی بیمار. با این حال، تلاشهای پژوهشی ادامه دارند. به گفته پرم پراکاش، یکی از پژوهشگران این حوزه،
«تنها گزینه فعلی مراقبت حمایتی فشرده است، اما پیشرفتهای امیدوارکنندهای در زمینه واکسن و آنتیبادی در حال انجام هستند.»
در مجموع، اگرچه ویروس نیپا بیماریای بسیار جدی و بالقوه مرگبار است، اما ویژگیهای اپیدمیولوژیک آن، از جمله انتقال محدودتر و بروز سریع علائم شدید، سبب شده کارشناسان احتمال تبدیل آن به یک همهگیری جهانی را پایین ارزیابی کنند. با این حال، نظارت مستمر، رعایت اصول بهداشت فردی و سرمایهگذاری در پژوهشهای درمانی همچنان ضروری هستند تا از تبدیل موارد پراکنده به بحرانهای بزرگتر جلوگیری شود.
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.