کاهش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، خواب و سلامت روان را بهبود می‌بخشد

یک پژوهش علمی تازه نشان می‌دهد که حتی کاهش کوتاه‌مدت استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند اثرات ملموسی بر سلامت روان جوانان داشته باشد. این مطالعه که نتایجش در مجله معتبر JAMA Network Open منتشر شده‌اند، نشان می‌دهد جوانانی که تنها به مدت یک هفته زمان حضور خود در شبکه‌های اجتماعی را کاهش دادند، بهبود قابل‌توجهی در سطح اضطراب، افسردگی و کیفیت خواب تجربه کردند؛ یافته‌ای که بار دیگر توجه‌ها را به نقش پررنگ فضای دیجیتال در سلامت روان جلب کرده است.

در این پژوهش، ۳۷۳ فرد ۱۸ تا ۲۴ ساله شرکت داشتند. از شرکت‌کنندگان خواسته نشد شبکه‌های اجتماعی را به‌طور کامل کنار بگذارند؛ بلکه این اختیار به آن‌ها داده شد که به صلاحدید خود، میزان استفاده روزانه‌شان را کاهش دهند. همین تغییر نسبتاً ساده، نتایج چشمگیری به همراه داشت: علائم اضطراب به‌طور متوسط ۱۶ درصد کاهش یافت، نشانه‌های افسردگی نزدیک به ۲۵ درصد کمتر شد و بی‌خوابی نیز حدود ۱۴.۵ درصد کاهش پیدا کرد. این ارقام نشان می‌دهد که حتی یک مداخله کوتاه‌مدت و انعطاف‌پذیر می‌تواند پیامدهای روانی قابل‌توجهی داشته باشد.

پژوهشگران پنج پلتفرم پرکاربرد شامل اینستاگرام، اسنپ‌چت، تیک‌تاک، فیسبوک و شبکه اجتماعی ایکس را بررسی کردند. شرکت‌کنندگان استفاده خود را از همه این شبکه‌ها کاهش دادند، اما میزان این کاهش یکسان نبود. فیسبوک و ایکس بیشترین افت استفاده را داشتند، در حالی که اینستاگرام و اسنپ‌چت همچنان بیشترین میزان حضور کاربران را حفظ کردند. جالب اینکه کنار گذاشتن تیک‌تاک برای بسیاری آسان‌تر از فاصله گرفتن از اینستاگرام یا اسنپ‌چت بود؛ موضوعی که به جذابیت متفاوت و نقش اجتماعی هر پلتفرم اشاره دارد.

به گفته دکتر نیدهی گوپتا، پزشک و پژوهشگر سلامت روان، یکی از دلایل اصلی تأثیر منفی شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان، پدیده‌ای به نام «مقایسه اجتماعی رو به بالا» است؛ یعنی مقایسه زندگی واقعی افراد با تصاویر و روایت‌های ایده‌آل‌شده دیگران. چنین مقایسه‌ای می‌تواند احساس ناکافی بودن را تقویت کرده و به اضطراب و افسردگی دامن بزند. او همچنین تأکید می‌کند الگوریتم‌های این پلتفرم‌ها طوری طراحی شده‌اند که توجه کاربران را برای مدت طولانی‌تری حفظ کنند؛ امری که اغلب به دور شدن از تجربه‌های واقعی و تعاملات چهره‌به‌چهره منجر می‌شود.

ارتباط شبکه‌های اجتماعی با بی‌خوابی نیز در این مطالعه و پژوهش‌های مشابه برجسته شده است. زمان صرف‌شده مقابل صفحه‌نمایش معمولاً مستقیماً از زمان خواب کم می‌کند و اعلان‌های مداوم، ترس از جا ماندن و نور آبی گوشی‌ها، مغز را در حالت برانگیختگی نگه می‌دارند. حتی حضور ساده گوشی در اتاق خواب، بدون استفاده فعال، با کیفیت خواب پایین‌تر ارتباط دارد.

با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که نتایج این پژوهش باید با احتیاط تفسیر شوند. داده‌ها بر اساس خوداظهاری شرکت‌کنندگان جمع‌آوری شده و میزان استفاده اولیه آن‌ها از شبکه‌های اجتماعی کمتر از میانگین رایج در این گروه سنی بوده است. با وجود این محدودیت‌ها، پیام اصلی مطالعه روشن است: حتی کاهش موقت در استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند گامی ساده اما مؤثر برای بهبود سلامت روان باشد؛ گامی که شاید برای بسیاری، دست‌یافتنی‌تر از حذف کامل دنیای دیجیتال باشد.

بیماری مرتبط افسردگی افسردگی یک اختلال روانی پیچیده است که به شدت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد و منجر به احساس مداوم ناامیدی و غم، بی علاقگی به...