پژوهش علمی تازهای نشان میدهد فعالیتهای خلاقانه، فراتر از یک سرگرمی ساده تلقی شده و میتوانند نقشی مؤثر در کند کردن روند پیر شدن مغز داشته باشند. این مطالعه که بهتازگی منتشر شده، نشان میدهد افرادی که در طول زندگی خود بهطور مستمر به فعالیتهایی مانند موسیقی، رقص، هنرهای تجسمی یا حتی بازیهای ویدئویی پرداختهاند، از نظر عملکرد مغزی، جوانتر از سن تقویمی خود هستند.
پژوهشگران در این تحقیق دادههای مربوط به بیش از ۱۴۰۰ نفر از ۱۳ کشور مختلف را بررسی کردند. بخشی از این افراد، سالها بهصورت حرفهای یا نیمهحرفهای در حوزههایی مانند رقص تانگو، نوازندگی، نقاشی یا بازیهای استراتژیک فعالیت داشتند. برای سنجش وضعیت مغز، محققان از مدلهای محاسباتی موسوم به ساعت مغز استفاده کردند؛ الگوریتمهایی که با تحلیل الگوهای فعالیت الکتریکی مغز، سن زیستی آن را تخمین میزنند.
دکتر آنتا برززیکا، روانشناس و پژوهشگر علوم شناختی، توضیح میدهد:
«وقتی سن پیشبینیشده مغز از سن واقعی فرد کمتر باشد، به این معناست که مغز او آهستهتر در حال پیر شدن است. اختلاف بین این دو عدد را شکاف سن مغز مینامیم.»
به گفته او، نتایج نشان دادند در تمام حوزههای خلاقانه بررسیشده، افراد باتجربه بهطور متوسط مغزی ۴ تا ۷ سال جوانتر از همسالان خود دارند؛ آن هم در بخشهایی از مغز که معمولاً با افزایش سن آسیبپذیرتر هستند، مانند نواحی مرتبط با توجه، هماهنگی و تصمیمگیری پیچیده.
برززیکا تأکید میکند:
«فعالیتهای خلاقانه و هنرمندانه بهطور طبیعی چندین عامل مفید برای مغز را همزمان فعال میکنند؛ آنها از نظر شناختی چالشبرانگیزند، درگیری احساسی ایجاد میکنند، اغلب اجتماعیاند و به هماهنگی حرکتی نیاز دارند. این ترکیب، مغز را در حالت تمرین دائمی نگه میدارد.»
یافته جالب دیگر پژوهش این است که حتی مشارکت کوتاهمدت هم میتواند اثرگذار باشد. در بخشی از مطالعه، افرادی که فقط چند هفته، در مجموع حدود ۳۰ ساعت، آموزش فشرده یک بازی ویدئویی استراتژیک را گذرانده بودند، نشانههایی از جوانتر شدن سن مغز را نشان دادند. برززیکا در اینباره میگوید:
«این نتیجه به ما میگوید مغز بزرگسالان همچنان انعطافپذیر است و حتی در بازههای زمانی کوتاه هم میتواند تغییراتی قابل اندازهگیری نشان دهد.»
متخصصانی که در این پژوهش نقشی نداشتهاند نیز این نتایج را تأییدکننده اهمیت خلاقیت میدانند. دکتر رافائل والد، متخصص مغز و اعصاب، میگوید:
«بسیاری از افراد هوش را فقط با ریاضی یا حافظه میسنجند، اما خلاقیت مغز را وادار میکند مسیرهای تازهای برای فکر کردن بسازد. این همان چیزی است که به انعطافپذیری شناختی کمک میکند.»
از نگاه دکتر مگان گلن، متخصص مغز و اعصاب بالینی، نکته مهم این پژوهش آن است که مزایای خلاقیت فقط به سالمندان محدود نمیشوند. او توضیح میدهد:
«این یافتهها نشان میدهند سرمایهگذاری روی علایق خلاقانه در سنین پایینتر میتواند نوعی ذخیره شناختی بسازد؛ ذخیرهای که در سالهای بعد، مغز را در برابر افت زودرس محافظت میکند.»
جمعبندی پژوهشگران روشن است: برای بهرهمند شدن از این فواید، لازم نیست هنرمند حرفهای باشید. حتی تلاش کردن، تجربه کردن و لذت بردن از یک فعالیت خلاقانه میتواند مغز را فعالتر کرده و شاید چند سالی آن را جوانتر نگه دارد.
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.