سالهاست پژوهشگران میدانند که مغز و روده از طریق شبکهای پیچیده با یکدیگر در ارتباط هستند و تغییرات هر کدام میتواند بر دیگری تأثیر بگذارد. اکنون نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهند این ارتباط ممکن است گستردهتر از آن چیزی باشد که تصور میشد. محققان میگویند استرس میتواند از طریق روده بر مغز استخوان اثر بگذارد و روند پیر شدن سلولهای بنیادی خونساز را تسریع کند. البته این یافتهها فعلاً در مدلهای حیوانی به دست آمدهاند و هنوز برای تأیید آنها در انسان به مطالعات بیشتری نیاز است.
این پژوهش که در مجله Cell Stem Cell منتشر گردیده، روی موشها انجام شده است. پژوهشگران با ایجاد استرس روانی مزمن در حیوانات بررسی کردند که این وضعیت چگونه بر ارتباط میان مغز، روده و مغز استخوان اثر میگذارد.
منگ ژائو، استاد دانشگاه سان یاتسن چین و نویسنده ارشد این مطالعه، میگوید:
«بسیاری از افراد تجربه کردهاند که در دورههای طولانی استرس، بیشتر از گذشته دچار سرماخوردگی یا بیماریهای دیگر میشوند.»
به گفته او، همین موضوع باعث شد محققان بررسی کنند که آیا استرس میتواند با آسیب رساندن به سلولهای بنیادی خونساز، عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کند یا خیر.
سلولهای بنیادی خونساز منشأ تولید تمام سلولهای خونی و بسیاری از سلولهای سیستم ایمنی هستند. نتایج این مطالعه نشان دادند استرس مزمن توانایی این سلولها برای نوسازی خود را کاهش میدهد و همچنین تولید لنفوسیتها، یکی از مهمترین انواع گلبولهای سفید، کمتر میشود.
پژوهشگران در ادامه به سازوکار این پدیده پرداختند و به ارتباطی جالب میان مغز، روده و مغز استخوان رسیدند. به گفته دکتر ژائو، زمانی که مغز تحت استرس روانی قرار میگیرد، از طریق سیستم عصبی سمپاتیک به روده پیام ارسال میکند. این پیامها محیط روده و ترکیب باکتریهای مفید آن را تغییر میدهند و در نتیجه میزان مادهای طبیعی به نام اسپرمیدین کاهش پیدا میکند.
اسپرمیدین ترکیبی است که در بدن و برخی مواد غذایی وجود دارد و مطالعات پیشین نشان دادهاند که میتواند در حفظ سلامت سلولها و روند سالم سالمندی نقش داشته باشد. کاهش این ماده باعث میشود سلولهای بنیادی خونساز بهتدریج توانایی خود را برای تولید طبیعی سلولهای خونی و سلولهای ایمنی از دست بدهند.
محققان همچنین دریافتند استرس مزمن فعالیت دو ناحیه مهم مغز را نیز کاهش میدهد. به گفته دکتر ژائو، این نخستین شواهد مستقیم است که نشان میدهد برخی نواحی مغز میتوانند به طور فعال عملکرد سلولهای بنیادی مغز استخوان را تنظیم کنند و تنها دریافتکننده پیامهای استرس نباشند.
کارشناسانی که در این پژوهش مشارکت نداشتند نیز نتایج آن را قابل توجه توصیف کردند. آنها معتقدند این مطالعه تصویری کاملتر از ارتباط میان مغز، میکروبیوم روده، سیستم ایمنی و روند سالمندی ارائه میدهد و برای نخستین بار یک مسیر زیستی احتمالی را توضیح میدهد که از طریق آن استرس روانی میتواند بر عملکرد سلولهای بنیادی اثر بگذارد.
دکتر اشکان فرهادی، متخصص گوارش که در این پژوهش مشارکت نداشت، میگوید:
«این مطالعه لایه تازهای به درک دانشمندان از تأثیر استرس بر بدن اضافه میکند. پیش از این ارتباط دوطرفه مغز و روده و نقش میکروبیوم روده در این محور شناخته شده بود، اما نتایج این پژوهش نشان میدهند این شبکه ارتباطی ممکن است به مغز استخوان نیز گسترش یابد.»
با این حال متخصصان تأکید میکنند که این تحقیق تنها روی موشها انجام شده است و هنوز نمیتوان نتیجه گرفت همین سازوکار در بدن انسان نیز به همین شکل عمل میکند. پژوهشگران در گام بعدی قصد دارند بررسی کنند که آیا محور «مغز-روده-مغز استخوان» در انسان نیز وجود دارد و آیا میتواند در بروز اختلال عملکرد سیستم ایمنی و بیماریهایی مانند سرطان و بیماریهای مرتبط با افزایش سن نقش داشته باشد یا خیر.
بیماری مرتبط
استرس
استرس در اصل یک مکانیزم دفاعی است که برای سازگاری با تغییرات محیطی به وجود آمده است. با این حال استرس بدون توقف و مزمن می تواند ...
ثبت دیدگاه
دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید.